ODTWÓRZMY DZIEŁO RENESANSOWEGO RZEMIOSŁA - PORTAL GŁÓWNY DWORU CZARNE

INWESTYCYJNY - od 30 000 do 700 000 zł brutto

ulica, Strumykowa 2/3

722/21

Projekt dotyczy rekonstrukcji brakujących elementów rzeźbiarskiego portalu z roku 1559, oraz jego ponownego zamontowania w miejscu, w którym znajdował się do roku 1963.

Opis projektu wymaga przypomnienia losów portalu w ostatnich latach. Portal, upamiętniający powstanie XVI-wiecznej rezydencji Kacpra Schaffgotscha, należy do wybitnych dzieł kamieniarskiego rzemiosła na Dolnym Śląsku. Był najcenniejszą częścią architektonicznego wystroju Dworu Czarne. Sam ten zabytek o numerze rejestrowym 1139/J nadanym mu w r. 1964), był w końcu lat 70-tych niestety ruiną zagrożoną rozbiórką. Zapobiegła jej unikatowa w swym charakterze, skuteczna inicjatywa obywatelska z okresu „pierwszej Solidarności”. Dzięki wsparciu jej przez ówczesnego wojewódzkiego konserwatora zabytków, w latach 1983–1988 przeprowadzono remont ratowniczo-zabezpieczający. Pozwoliło to od roku 1990 podjąć już systematyczne prace rewaloryzacyjne, które doprowadzone do stanu 60-procentowego ich zaawansowania umożliwiły częściowe funkcjonowanie tego obiektu. Przedmiotowy portal ukazuje zdjęcie z lat 80-tych XIX w. (zał. 1). Należy podkreślić, że jest to zdjęcie o dużej rozdzielczości co umożliwi prace przy odtwarzaniu brakujących fragmentów. Druga z ilustracji (zał. 2) przedstawia fasadę Dworu z wyeksponowanym miejscem, gdzie portal znajdował się do roku 1963 r. Wtedy, po uszkodzeniu go przez PGR-owski ciągnik został zdemontowany a jego elementy złożono w jednym z pomieszczeń na parterze Dworu. Niestety, całkowity brak opieki nad tym zabytkiem sprawił, że gdy 20 lat później, gdy zaczynaliśmy remont zabezpieczający, elementy portalu zalegały w nieładzie jako sterta kamiennego gruzu w kącie dziedzińca (zał.3). Wielu fragmentu portalu już tam nie było. M.in. zaginął fragment z inskrypcją fundacyjną Kacpra Schaffgotscha, który został sfotografowany w roku 1969 (zał.4). Odzyskane dotąd oryginalne detale kamieniarki składają się na około 55% pierwotnej całości (zał. 5). W czerwcu 2005 r. dziedziniec Dworu stał się miejscem dwutygodniowych praktyk studentów Wydziału Konserwacji Dzieł Sztuki krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Grupa studencka, pracująca pod okiem wybitnych specjalistów, przeprowadziła pełny proces zabiegów konserwatorskich na zachowanych, oryginalnych fragmentach kamieniarki. Jednym z efektów jest skompletowany fryz herbowy portalu (zał. 6). Na zakończenie praktyk odbyło się w Dworze Czarne specjalistyczne seminarium poświęcone metodzie prac nad pełnym odtworzeniem portalu. W wyniku analizy różnych możliwych opcji ustalono iż strukturę portalu tworzyć będą zarówno zachowane elementy oryginalne jak i elementy odtworzone metodą „odlew w kamieniu”. W myśl tego ustalenia dalsze prace zlecone zostały firmie konserwatorskiej z Jawornika pod Krakowem, współpracującej z ASP Kraków. Prace zostały rozpoczęte, czego świadectwem są zdjęcia dwóch elementów portalu: cokołu oraz pilastra (zał. 7). Są to tzw. „matryce” czyli odtworzone w glinie detale z których następnie wykonuje się silikonowe formy dla odlewów w sztucznym kamieniu. Niestety prace te nie mogły być kontynuowane. Uniemożliwił to kryzys z tłem kryminalnym, jaki od roku 2012 całkowicie zablokował działalność ówczesnego właściciela Dworu t.j. Fundacji Kultury Ekologicznej. Obecnie, po patologicznej blokadzie, stan rzeczy ulega normalizacji dzięki sądowemu rozstrzygnięciu, na mocy którego Dwór Czarne znów jest własnością Gminy Jelenia Góra. Oznacza to realną perspektywę wznowienia przerwanego 14 lat temu procesu rewaloryzacji oraz rewitalizacji cennego zabytku architektury śląskiego renesansu. Będzie to zadanie wieloletnie, zapewne realizowane etapowo. * * * * * Zgłaszając ten projekt do JBO-2027 przyjęto następujące założenia wyjściowe: Po pierwsze : odtworzenie portalu należy traktować jako zadanie autonomiczne, nie uwarunkowane i nie warunkujące w sposób kategoryczny realizacji pozostałych zadań w ramach kompleksowej rewaloryzacji Dworu. Po drugie : podjęcie prac dla odtworzenia portalu wymaga wcześniejszego rozpoznania faktycznego stanu „na dziś” prac rozpoczętych przez firmę konserwatorską z Jawornika przed rokiem 2012. W kontekście tego rozpoznania w rachubę wchodzą dwa scenariusze, przy czym każdy z nich umożliwiałby realizację podstawowego celu nin. projektu. I tak: A. Zostaną ustalone możliwości i warunki wznowienia oraz dokończenia prac (rekonstrukcja brakujących elementów i montaż całości) przez firmę z Jawornika, B. W przypadku niemożności wdrożenia opcji A - przejęcie (na uzgodnionych warunkach) od w/w firmy elementów pozostających w tamtejszym zakładzie i przeprowadzenie nowej procedury doboru wykonawcy prac. Bezpośrednia, techniczna realizacja projektu obejmie kolejne zadania cząstkowe wykonywane zgodnie z przyjętym przez państwowy organ ochrony zabytków programem konserwatorskim. Będzie to następowało w czterech etapach, jak niżej: Etap I - Inwentaryzacja zachowanych elementów kamiennych; Wykonanie projektów rysunkowych rekonstruowanych elementów portalu; Wykonanie w glinie w skali 1:1 modeli odtwarzanych elementów portalu; Wykonanie form silikonowych; Demontaż form i wyjęcie modeli z warstwy silikonowej; Oczyszczenie silikonu z zabrudzeń i pozostałości gliny; Wykonanie próbnych odlewów gipsowych dla sprawdzenia poprawności form negatywowych. Etap II - Przygotowanie form do odlewu rekonstruowanych elementów; Nałożenie pierwszej warstwy sztucznego kamienia wzmocnionej siatką zbrojeniową; Nałożenie drugiej warstwy wykonanej z masy mineralnej; W przypadku elementów wielkowymiarowych wykonanie dodatkowego zbrojenia ze stali nierdzewnej; Wykonanie warstwy wypełniającej z masy mineralnej; Demontaż form negatywowych; Retusze form pozytywowych. Etap III - Transport kamieniarki portalu na trasie Kraków-Jelenia Góra; Korekta i uzupełnienie fundamentów portalu; Montaż elementów pionowych portalu do wysokości 160 cm; Wykonanie rusztowania; Montaż elementów kamiennych do wysokości łuku portalu; Wykonanie szalunku pomocniczego do montażu kamiennego nadproża; Montaż łuku i gzymsu nadproża; Wykonanie żelbetowej belki wzmacniającej nadproże portalu; Zamontowanie ozdobnego fryzu herbowego; Montaż gzymsu i zwieńczenia; Etap IV - Retusze formy i kolorystyki elementów rekonstruowanych dla ujednolicenia ich z elementami oryginalnymi; Wykonanie wapienno-piaskowej fugi pomiędzy poszczególnymi blokami kamieniarki; Hydrofobizacja i miejscowa impregnacja całości portalu; Wykonanie powykonawczej dokumentacji konserwatorskiej, fotograficznej i opisowej. Pełny zakres działań w ramach niniejszego projektu obejmie także zadania mające służyć popularyzacji jego efektów, a tym samym także XVI-wiecznego Dworu Czarne. Będą to: 1) zorganizowanie publicznego wydarzenia kulturalnego z okazji uroczystego odsłonięcia portalu 2) opracowanie i wydanie w czterech językach (PL, DE, CZ, GB) ulotki prezentującej walory historyczne i artystyczne portalu na tle dziejów samego Dworu i dokonań Kacpra Schaffgotscha. Uwaga dotycząca kosztów składowych projektu : Dane w poniższej tabeli podano w postaci zagregowanej dla zadań i kosztów w kolejnych etapach realizacji projektu.